Zie de maan schijnt door de bomen: hoe modern zijn Sinterklaasliedjes eigenlijk?

Sinterklaasliedjes kantoor pepernotenZie de maan schijnt door de bomen, makkers staakt uw wild geraas. Wacht, wat? Makkers, staakt uw wild ge-wat? Wie bedoelen ze met makkers? En wie gebruikt er nog het woord makkers? Of de zinsconstructie staakt uw wild geraas?

 

Taal blijft veranderen

Zie de maan schijnt door de bomen is waarschijnlijk een van de oudste Sinterklaasliedjes. Het liedje is  halverwege de 19e eeuw geschreven door de Amsterdamse arts Jan Pieter Heije. Dat is al even een tijdje terug. Aan dit nummer kun je zien dat de Nederlandse taal blijft veranderen. Veel woorden zijn ouderwets en de zinsconstructies zijn vaag. Hoe goed scoort dit nummer op eigentijdse taal?

 

Kijk, de maan schijnt door de bomen!

Laten we bij het begin beginnen, zie de maan schijnt door de bomen. Op zich niks mis mee, de zin is een gebiedende wijs. Het roept kinderen op om naar de maan te kijken, die door de bomen schijnt. Toch zal het woord kijk hier tegenwoordig begrijpelijker klinken dan zie. Zie is een werkwoord dat je weinig in de gebiedende wijs terugziet. Kijken voelt als een praktischer werkwoord: Kijk, de maan schijnt door de bomen!

Dan het zinnetje waarvan ik verwacht dat niet veel kinderen weten wat ze eigenlijk zingen: Makkers, staakt uw wild geraas. Makkers is een woord dat je tegenwoordig niet veel hoort. Niet erg eigentijds dus. Vrienden misschien een betere vervanger? Daarnaast klinkt staakt uw wild geraas ook erg vaag. Welk wild geraas? Van de kinderen? Kinderen spreek je namelijk niet met u aan. Het wild geraas van de pieten dan? De zin is erg onduidelijk. Een alternatief kan zijn Vrienden, doe niet zo dwaas. Al hoewel dwaas misschien een woord is dat ook niet iedereen kent of gebruikt..

 

Wie de koek krijgt en wie straf

Het heerlijk avondje is gekomen, het avondje van Sinterklaas. Met deze zin is natuurlijk niks mis. Alle woorden die in deze zin staan zijn woorden die nu nog steeds veel voorkomen. Dat geldt ook voor de zin die daarna volgt: Vol verwachting klopt ons hart. Geen gekke woorden, die moeilijk te begrijpen zijn in deze tijd.

Dat geldt wel voor Wie de koek krijgt, wie de gard. Wat een koek is is natuurlijk meer dan duidelijk. Een kind dat braaf is krijgt als beloning een (speculaas)koekje. Maar wat is een gard? Een woord dat weinig mensen kennen. Een gard is een roe. Een roe is een bundel van aan elkaar geknoopte takken, waarmee een kind – een flinke tijd terug – gestraft werd. Niet erg eigentijds, vind je wel? Misschien kan die zin beter vervangen met Wie de koek krijgt en wie straf. Straf klinkt nog een beetje als gard en kinderen willen vast en zeker liever de koek dan de straf

 

Eigentijdse check

Natuurlijk begrijpen we wel dat dit liedje een eeuwenoude overdracht is en dat er daarom ouderwetse woorden in staan. Zoals we al zeiden, het is juist heel leuk om op deze manier naar taal te kijken en te zien wat er allemaal verandert. Sommige woorden bestaan bijna niet meer, zoals gard. Maar ook makkers zie je nog weinig terug.

Het is goed om teksten soms even door de eigentijdse woorden-check te halen. Loopt een tekst nog lekker, of gebruik ik bepaalde ouderwetse woorden vooral omdat ze een gewoonte zijn? Vooral in brieven en e-mails worden veel woorden gebruikt die met een moderner alternatief te vervangen zijn. Het vervangen van ouderwetse woorden in eigentijdse woorden maakt je tekst veel begrijpelijker. Echter kan bijvoorbeeld makkelijk vervangen worden door maar. Of tevens is zo vervangen door ook. De tekst wordt een stuk begrijpelijker voor je lezer.

En wat Sinterklaasliedjes betreft, wie weet verschijnt er binnenkort wel een eigentijdse versie ingezongen door de collega’s van Pastoor bv. Al hoewel, dat kunnen we misschien ook maar beter niet doen.. 😉